AZƏRBAYCAN MİLLİ KONSERVATORİYASI

«Konservatoriya» jurnalı 2026 № 1 (70)

RƏHNULLA Yeganə Vaqif qızı

AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu,

böyük elmi işçi

Ünvan: Bakı, İstiqlaliyyət küç. 26

E-mail: yegane.rahnulla@mail.ru

ORCID: 0000-0002-6564-7257

UOT: 781.972

DOI: 10.62440/AMK2026-1.s.6-21

 

URMƏVİDƏN HACIBƏYLİYƏ QƏDƏR MUSİQİYƏ DAİR ƏLYAZMALARIN ELMİ TƏDQİQİ

 

Xülasə: Məqalədə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılan musiqiyə dair əlyazmalar elmi-paleoqrafik təhlilə cəlb edilir. İnstitutun müxtəlif fondlarında əlliyə yaxın musiqiyə aid mənbələr arasında əlyazmalarla yanaşı əski kitablara da rast gəlinir. Bunlardan əlavə, Orta əsr əlyazma nüsxələrində həkk edilmiş musiqi alətlərinin rəsmi olan miniatürlü əlyazmalar da böyük maraq kəsb edir. Əksəriyyəti farsdilli əlyazma olan otuzdan artıq musiqiyə aid əlyazma nüsxələri arasında ərəb dilində və ərəb əlifbası ilə Azərbaycan dilində qələmə alınmış nüsxələr də vardır. Burada anonim nüsxələrlə yanaşı, Səfiəddin əl-Urməvidən Üzeyir bəy Hacıbəyliyə qədərki dövrün musiqiyə aid müəllifliyi bəlli olan əlyazma nüsxələri xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Araşdırma çərçivəsində müəllifi məlum olan nüsxələr sistemli təhlil edilmiş, həmçinin paleoqrafik xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilmişdir.

Açar sözlər: Azərbaycan paleoqrafiyası, musiqi əlyazmaları, müəllifli nüsxələr, paleoqrafik təhlil, Səfiəddin əl-Urməvi, Üzeyir bəy Hacıbəyli, musiqi nəzəriyyəsi

endir

PDF

ƏDƏBİYYAT:

  1. Muğam haqqında əlyazmalar toplusu Muğam üstündə oxunan şeirlər. Fars dilindən tərcümə edən: R. Şeyxzamanlı. Bakı: 2013, 119 s.
  2. Muğam haqqında əlyazmalar toplusu Musiqi haqqında risalələr. Fars dilindən tərcümə edənlər: M. Mailoğlu, R. Şeyxzamanlı. Bakı: 2013, 78 s.
  3. Muğam haqqında əlyazmalar toplusu. Behcətür-ruh. Fars dilindən tərcümə edən: R. Şeyxzamanlı. Bakı: 2013, 87 s.
  4. Sahibzadə M. Ş. تلخيص موسيقى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. VII-25 İstanbul: Mahdumlari mətbəəsi, h.1330/m.1912, 61 s.
  5. .. ديوان ح. شیرازی AMEA Əlyazmalar İnstitutu. M-165. h. 992/m.1584, 187 v.
  6. .رسملى موسيقي تاريخى آ على وردى بكلىAMEA Əlyazmalar İnstitutu. B-5007. XX əsr, 170 v.
  7. اصلى و كرم ع. حاجى بكوف AMEA Əlyazmalar İnstitutu. B-943. Bakı: 1912, 34 v.
  8. او اولماسون بو اولسون ع. حاجى بكوف AMEA Əlyazmalar İnstitutu. B-6565. Bakı:. 1911, v. 1a -33a .v.
  9. جهانگشاى نادرى م. استرابادى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. M-139. h. 1204/m.1789, 445 v.
  10. خمسه ن. گنجوى. AMEA Əlyazmalar İnstitutu. M-439. 1110/m.1698, 84 v.
  11. خمسه. خ. دهلوىAMEA Əlyazmalar İnstitutu. M-287. h. 901-902/m.1496-1497, 242 v.
  12. ديوان ع. نوائى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. M-119. h. 1106/m.1694, 184 v.
  13. رسالة در موسيقى ك. الگرجى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. B-5006. h.1204 / m.1789, 31 v.
  14. رساله در بيان علم موسيقى م. عاملى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. B-5235. Şuşa: h.1285/m.1878, v. 30b-49b.
  15. رستم نامه AMEA Əlyazmalar İnstitutu. D-146. h. 1178/m.1764, 180 v.
  16. رستم و سهراب ع. حاجى بكوف AMEA Əlyazmalar İnstitutu. B-891. Bakı: 1915, 15 v.
  17. رشين مال آلان ع. حاجى بكوف AMEA Əlyazmalar İnstitutu. B-920. Bakı: 1913, 49 v.
  18. شاه نامه. ف. توسى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. M-466. h. 1110/m.1698, 84 v.
  19. علم موسيى م. نواب قراباغى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. B-2055. Şuşa: XIX əsr, v. 38b-42a.
  20. كتاب الأدوار ص. الأرموي AMEA Əlyazmalar İnstitutu. B-5408. İsfahan: h.1270 / m.1854, v. 121b-141b.
  21. كليله و دمنه AMEA Əlyazmalar İnstitutu. M-145- h. 1224/m.1809. — 158 v.
  22. الموسيقى الشرقية و الغناء العربى ق. رزق AMEA Əlyazmalar İnstitutu. XI-140. Beyrut: Asriyyə mətbəəsi, 1936, 160 s.
  23. موسيقى قدماء المصريين م. أحمدالحفني AMEA Əlyazmalar İnstitutu. VIII-219. Qahirə: ər-Raqiyyə mətbəəsi, 1936, 117 s.
  24. وستان. س. شيرازى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. M-113, h. 899/m.1494, 22 v.
  25. وضوح الارقام در علم موسيقى م. نواب قراباغى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. B-5235, Şuşa: h.1301/m.1884, v. 54b-70a.
  26. وضوح الارقام در علم موسيقى م. نواب قراباغى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. B-237. Şuşa: h.1301/m.1884, v. 1a-21b.
  27. وضوح الارقام در علم موسيقى م. نواب قراباغى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. B-299, Şuşa: h.1301/m.1884, v. 1a-28b.
  28. وضوح الارقام م. نواب قراباغى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. XVI-604. Bakı: Orucov qardaşlarının elektrik mətbəəsi, 1913, 31 s.
  29. وضوح الارقام م. نواب قراباغى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. IX-388. Bakı: Orucov qardaşlarının elektrik mətbəəsi, 1913, 31 s.
  30. وضوح الارقام م. نواب قراباغى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. V-147. Bakı: Orucov qardaşlarının elektrik mətbəəsi, 1913, 31 s.
  31. وضوح الارقام م. نواب قراباغى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. X-144. Bakı: Orucov qardaşlarının elektrik mətbəəsi, 1913, 31 s.
  32. يوسف و زليخا ع. جامى AMEA Əlyazmalar İnstitutu. B-649. XVI əsr, 152 v.

Saytoqrafiya:

  1. URL: https://az.wikipedia.org/wiki/Mir_Möhsün_Nəvvab
  2. URL: https://az.wikipedia.org/wiki/Ağalar_bəy_Əliverdibəyov
  3. URL: الحفني (محمود أحمد) -http://arab-ency.com.sy/details/4541

РАХНУЛЛА Егана Вагиф

Институт рукописей имени Мухаммада Физули НАНА,

старший научный сотрудник

 

НАУЧНОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ РУКОПИСЕЙ О МУЗЫКЕ

ОТ УРМАВИ ДО ГАДЖИБЕЙЛИ

 

Аннотация: В статье представлен научно-палеографический анализ музыкальных рукописей, хранящихся в Институте рукописей имени Мухаммада Физули Национальной Академии Наук Азербайджана. В различных фондах института хранятся около пятидесяти источников по музыке. Помимо рукописей, среди них обнаружены старопечатные книги. К числу таких источников также относятся средневековые манускрипты, содержащие миниатюры с изображениями музыкальных инструментов. Более тридцати рукописей, связанных с музыкой, большинство из которых написаны на персидском языке, включают также экземпляры, написанные на арабском и азербайджанском языках арабским алфавитом. Среди них, наряду с анонимными копиями, особое значение имеют рукописные музыкальные произведения известных авторов периода от Сафиаддина аль-Урмави до Узеира бея Гаджибейли. В рамках исследования был проведен систематический анализ копий известных авторов, а также рассмотрены их палеографические особенности.

Ключевые слова: Азербайджанская палеография, музыкальные рукописи, авторские копии, палеографический анализ, Сафиаддин аль-Урмави, Узеир Гаджибейли, теория музыки

 

RAHNULLA Yegana Vaqif

Institute of Manuscripts named after Muhamad Fizuli of ANAS

Senior researcher

 

SCIENTIFIC RESEARCH OF MANUSCRIPTS ON MUSIC

FROM URMAVI TO HAJIBEYLI

 

Abstract: The article presents a scientific-paleographic analysis of music manuscripts held at the Institute of Manuscripts named after Muhammad Fuzuli of the Azerbaijan National Academy of Sciences. Among the nearly fifty music-related materials housed across the institute’s various funds, the collection includes not only manuscripts but also early printed books and miniatures depicting musical instruments in medieval manuscript copies. Of the more than thirty music-related manuscripts, the majority are in Persian, with additional copies in Arabic and Azerbaijani written in the Arabic script. The collection features both anonymous works and manuscripts by identified authors, ranging from Safiaddin al-Urmawi to Uzeyir bey Hajibeyli – the latter being of particular scholarly significance. The study systematically examines the copies with known authorship, with careful attention to their paleographic characteristics.

Keywords: Azerbaijani paleography, musical manuscripts, authored copies, paleographic analysis, Safiaddin al-Urmawi, Uzeyir bey Hajibeyli, music theory

 

Rəyçilər:

filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Kamandar Şərifov

filologiya üzrə elmlər doktoru Nailə Səmədova

Mövzuya uyğun