AZƏRBAYCAN MİLLİ KONSERVATORİYASI

«Konservatoriya» jurnalı 2026 № 2 (71)

XANBUTOV Mövsüm Anar oğlu

Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasının

“İncəsənət” fakültəsinin magistri

Ünvan: Bakı şəhəri, Rəşid Behbudov 75

E-mail: xyusiff@gmail.com

ORCID: 0009-0006-8789-5653

Elmi rəhbər: Aysel Məmmədəliyeva

sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru

UOT: 793.3

DOI: 10.62440/AMK2026-2.s.78-92

 

AZƏRBAYCAN RƏQS SƏNƏTİ YAZILI MƏNBƏLƏRDƏ

 

Xülasə: Bu məqalədə Azərbaycan xalq rəqslərinin tarixinin araşdırılmasında yazılı tarixi mənbələrin rolu və əhəmiyyəti müzakirə edilmişdir. Erkən dövrlərdə rəqslər əsasən mərasimlər, toylar və bayramlar kontekstində təsvir olunmuş, musiqi və hərəkət vəhdəti ilə xarakterizə edilmişdir. XIX-XX əsrlərdə etnoqrafik və maarifçi mənbələr xalq rəqslərinin sistemli təsnifatının və elmi tədqiqinin inkişafına imkan yaratmışdır. Azərbaycanın görkəmli balet ustası Qəmər Almaszadənin (1915-2006) tədqiqat fəaliyyəti folklor nümunələrinin yazılı təsviri, struktur və icra xüsusiyyətlərinin sistemləşdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Sovet və müstəqillik dövrü tədqiqatları isə rəqsin yazılı elmi əsaslarını genişləndirmiş və peşəkar səhnə, eləcə də tədris sahələrində tətbiqinə zəmin yaratmışdır. Araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycan rəqsi milli mədəniyyətin ayrılmaz və funksional komponenti kimi dəyərlidir.

Açar sözlər: folklor, etnoqrafiya, musiqi, rəqs, ənənə, mərasim, yazılı mənbələr, sistemli təsnifat, milli mədəni irs

endir

PDF

ƏDƏBİYYAT:

  1. Almaszadə, Q. M. Azərbaycan xalq rəqsləri. Bakı: Birləşmiş nəşriyyat, 1959, 150 s.
  2. Bəhmənli, R. Erməni plagiatına məruz qalmış Qərbi Azərbaycan yallıları. Bakı: “İmza” nəşrlər evi, 2022, 112 səh.
  3. Bəhmənli, R.B. Azərbaycan xalq rəqsləri. Bakı: Adiloğlu nəşriyyatı, 2002, 158 s.
  4. Bəhmənli, R.B. Azərbaycan yallıları. Dərs vəsaiti. Bakı: Mütərcim, 2018, 140 s.
  5. Nəbiyeva, F.R. Dairəvi ayin rəqsləri musiqi folklorunda xalqlararası identifikasiya faktoru kimi: Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim olunmuş dissertasiyanın avtoreferatı. Bakı, 2018, 34 s.
  6. Hacıyeva, E.A. Ənənəvi Azərbaycan rəqs adlarının klassifikasiyası. // Beynəlxalq ictimai-siyasi, elmi-nəzəri jurnal, mart-aprel 2025, № 02 (86), s. 134-140. URL:https://geostrategiya.az/documents/2025/05/Meqal-1746637465.pdf
  7. Həsənov, K.N. Qədim Azərbaycan xalq rəqsləri. Bakı: Elm, 1983, 60 s.
  8. Həsənov, K.N. Qədim folklor rəqsləri. Bakı: İşıq, 1988, 129 s.

ХАНБУТОВ Мовсум Анар

Магистрант Бакинской Хореографической Академии

 

АЗЕРБАЙДЖАНСКОЕ ТАНЦЕВАЛЬНОЕ ИСКУССТВО

В ПИСЬМЕННЫХ ИСТОЧНИКАХ

 

Аннотация: В статье рассматривается роль и значение письменных источников в исследовании истории азербайджанских народных танцев. В ранние периоды танцы, как правило, описывались в контексте церемоний, свадеб и праздников и характеризовались единством музыки и движения. В XIX–XX веках этнографические и просветительские источники способствовали систематической классификации народных танцев и их научному изучению. Исследовательская деятельность выдающейся азербайджанской балерины Гямар Алмаззаде (1915-2006) имеет особое значение в плане письменного фиксирования фольклорных образцов, анализа их структуры и систематизации особенностей исполнения. Изучение советского и постсоветского периодов расширило научные основы танца и создали предпосылки для его применения на профессиональной сцене и в образовательной практике. Исследования показывают, что азербайджанский танец является неотъемлемым и функциональным компонентом национальной культуры.

Ключевые слова: фольклор, этнография, музыка, танец, традиция, обряд, письменные источники, системная классификация, национальное культурное наследие

 

KHANBUTOV Movsum Anar

Master’s student of the “Arts”

Faculty of the Choreography Academy

 

AZERBAIJANI DANCE ART IN WRITTEN SOURCES

 

Abstract: This article discusses the role and significance of written historical sources in the study of the history of Azerbaijani folk dances. In earlier periods, dances were primarily documented in the context of ceremonies, weddings, and festivals, characterized by the integration of music and movement. In the 19th-20th centuries, ethnographic and educational sources facilitated the systematic classification and scholarly research of folk dances. Research activity of the outstanding Azerbaijani ballerina Gamar Almaszadeh (1915-2006) holds particular importance in terms of the written documentation, structural analysis, and systematization of performance features of folkloric examples. Research conducted during the Soviet and post-independence periods further expanded the scientific foundations of dance and laid the groundwork for its application in professional stage and educational practices. Studies demonstrate that Azerbaijani dance represents an integral and functional component of the national culture.

Keywords: folklore, ethnography, music, dance, tradition, ritual, written sources, systematic classification, national cultural heritage

 

Rəyçilər:

sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Aysel Məmmədəliyeva;

kulturologiya üzrə fəlsəfə doktoru Elnurə Kazımzadə.

Mövzuya uyğun