AZƏRBAYCAN MİLLİ KONSERVATORİYASI

«Konservatoriya» jurnalı 2026 № 1 (70)

BAXŞƏLİYEV Fəxrəddin Elşad oğlu

AMK, dosent

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Ünvan: Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Ə.Ələkbərov, 7

E-mail: salimhak@mail.ru

ORCID: 0009-0001-3160-1963

UOT: 781,7

DOI: 10.62440/AMK2026-1.s.73-83

 

AZƏRBAYCAN DİLİ VƏ MİLLİ MUĞAM TƏFƏKKÜRÜ

 

Xülasə: Azərbaycan muğamları Şərq muğam-məqam sisteminin bir parçası olsa da, bütün Şərq xalqlarında olduğu kimi, Azərbaycanda da muğam incəsənəti öz milli spesifikası ilə seçilir. Bu cəhət tarix boyu formalaşmış milli özünüdərk prosesinin bir parçasıdır. İmadəddin Nəsimi, Şah İsmayıl Xətai, Məhəmməd Füzuli, Seyid Əzim Şirvani, Əbülqasim Nəbati kimi anadilli poeziya öncüllərinin yaratdığı əsərlər Azərbaycan milli muğam sisteminin yaranmasında əsas və aparıcı rol oynamışdır. Ana dilimizin ahəngi və strukturu öz növbəsində milli musiqi estetikasının formalaşması anlamına gəlir. Divan ədəbiyyatı şairlərinin Azərbaycan dilində yazıb-yaratması isə birbaşa muğam-məqam sənətinin milliləşməsinə təkan vermiş oldu.

Açar sözlər: Divan ədəbiyyatı, milli muğam sənəti, Azərbaycan türkcəsi, əruz vəzni, Yaxın və Orta Şərq

endir

PDF

ƏDƏBİYYAT:

  1. Axundov, A.A. Ümumi dilçilik, dilçiliyin tarixi, nəzəriyyəsi və metodları. Ali məktəb tələbələri üçün dərslik. Bakı: Şərq-Qərb, 2006, 278 s.
  2. Hüseynova, A.N. İren Melikoffun Türk dastanları ilə bağlı araşdırmaları / “Ortaq türk keçmişindən ortaq türk gələcəyinə”. VI Uluslararası folklor konfransının materialları. 25-26 noyabr, 2010, Bakı, s. 54-60.
  3. Osmanova, L.Ə. Azərbaycan-Türk ozan-aşıq sənətinin inkişaf prosesində milli musiqi alətlərinin yeri və əhəmiyyəti (qopuz, tənbur, çoğur, saz) / “Ənənəvi və klassik mültikultural mühitdə” mövzusunda Beynəlxalq fənlərarası elmi-praktik konfrans. 20 noyabr, 2023, Bakı, s. 259-265.
  4. Dadaş-zadə, K.H. “Şah Xətai” konsepti ilə bağlı olan aşıq havalarının qeyri-xətti inkişaf dinamikasına dair / Qloballaşan dünyada musiqi ənənələri, I Beynəlxalq elmi-praktik konfransın materialları. 26-27 oktyabr, 2017, Bakı, s.138-142.
  5. Qurbansoy, F.Ə. Azərbaycana göndərilən peyğəmbərlər. Monoqrafiya. Bakı: CBS Polygraphic Production, 2017, 126.
  6. Məmmədova (Sarabskaya), R.A. Musiqi türkologiyasının əsasları. // “Musiqi dünyası” jurnalı, 2022, № 1/90, s. 22-27.
  7. Hüseynova, L.Ş Türk xalqlarının musiqisi. Ali musiqi məktəbləri üçün dərs vəsaiti. Bakı: “Afpoliqraf”, 2023, 180 s.
  8. Bürhanəddin, Q. Divan. Bakı: Öndər nəşriyyatı, 2005, 728 s.
  9. İmadəddin, N. Seçilmiş əsərləri: [2 cilddə]. Bakı: Lider c. 2. 2004. 376 s.
  10. Nəbiyev, B.Ə. Nəsimi kəlamının işığında. Bakı: Qarabağ, 2009, 176 s.

БАХШАЛИЕВ Фахреддин Эльшад

Доктор философии по филологии (PhD), доцент АНК

 

АЗЕРБАЙДЖАНСКИЙ ЯЗЫК И НАЦИОНАЛЬНОЕ МУГАМНОЕ МЫШЛЕНИЕ

 

Аннотация: Как и у всех народов Востока, искусство мугама в Азербайджане отличается своей национальной спецификой. Этот аспект является частью процесса национального самосознания, формировавшегося на протяжении истории. Произведения, созданные такими основоположниками поэзии на родном языке, как Имадеддин Насими, Шах Исмаил Хатаи, Мухаммед Физули, Сеид Азим Ширвани, Абдульгасем Набати играют основную и ведущую роль в формировании национальной системы азербайджанского мугама (в этом смысле азербайджанский язык можно считать воплощением мугама). Гармония и структура нашего родного языка, в свою очередь, означают формирование национальной музыкальной эстетики. Диваны поэтов на азербайджанском языке напрямую формировали национализацию искусства мугам-макам.

Ключевые слова: Диванная литература, национальное искусство мугама, азербайджанский тюркский язык, аруз, Ближний и Средний Восток

 

BAKHSHALIYEV Fakhraddin Elshad

PhD in Philology, Associate Professor in ANC

 

THE AZERBAIJANI LANGUAGE AND NATIONAL MUGHAM THOUGHT

 

Abstract: Like other peoples of the East, Azerbaijan has developed its own distinct national character in the art of mugham. This distinctiveness is rooted in a long historical process of national self-awareness. Foundational figures of Azerbaijani-language poetry – such as Imadaddin Nasimi, Shah Ismail Khatai, Muhammad Fizuli, Seyid Azim Shirvani, and Abdulgasem Nabati – have played a central role in shaping the national system of Azerbaijani mugham. In this sense, the Azerbaijani language itself can be seen as the embodiment of mugham. The rhythm and structure of our mother tongue have, in turn, given rise to a distinctly national musical aesthetic. The poetic divans written in Azerbaijani directly contributed to the nationalisation of the mugham-maqam tradition.

Keywords: Divan literature, national mugham art, Azerbaijani Turkish, aruz meter, Near and Middle East

 

Rəyçilər:

sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, professor Lalə Hüseynova;

sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Gülnarə Manafova

Mövzuya uyğun