AZƏRBAYCAN MİLLİ KONSERVATORİYASI

«Konservatoriya» jurnalı 2026 № 2 (71)

NADİROVA Samirə Nizami qızı

Azərbaycan Milli Konservatoriyasının magistrı

Ünvan: Ə.Ələkbərov küç. 7

E-mail: nadirovasamiraa@gmail.com

ORCID: 0009-0003-4102-6530

Elmi rəhbər: Lalə Hüseynova

Əməkdar incəsənət xadimi,

Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, professor

UOT: 781.7

DOI: 10.62440/AMK2026-2.s.49-62

 

ŞABRAN BÖLGƏSİNİN FOLKLOR ƏNƏNƏLƏRİ

 

Xülasə: Məqalədə Şabran rayonunun musiqi folkloru sistemli şəkildə araşdırılmış, tədqiqat əsnasında bölgəyə xas xalq mahnıları, rəqslər, mərasim və mövsüm nəğmələri, həmçinin instrumental ifaçılıq nümunələri toplanmışdır. Tədqiqat materialı “Çıraqqala” və “Xınayaxdı” folklor kollektivlərinin repertuarları, fərdi ekspedisiya zamanı əldə edilmiş nümunələr, mövcud məcmuələr və elmi nəşrlərdən ibarətdir. Araşdırmada empirik, müqayisəli-tarixi, deskriptiv, məlumat toplama metodları, həmçinin sahə müşahidəsi və müsahibə üsullarından istifadə edilmişdir. Nəticələr göstərir ki, Şabran folkloru mahnı-rəqs vəhdəti, xor ifası, mərasim, əmək və mövsüm ənənələrini, bölgənin etno-mədəni xüsusiyyətlərini nümayiş etdirir və milli musiqi irsinin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, Şabran folkloru həm orijinal, həm də mövcud məcmuələrdə geniş yer almayan nümunələrlə zəngindir və əlavə toplama və tədqiqat işləri üçün geniş elmi perspektiv açır.

Açar sözlər: Şabran musiqi folkloru, xalq mahnıları, xalq rəqsləri, mərasim və mövsüm nəğmələri, instrumental ifaçılıq, əmək mahnıları, folklor kollektivləri, etno-mədəni xüsusiyyətlər, Azərbaycan xalq musiqisi

endir

PDF

ƏDƏBİYYAT:

  1. Abbasova, F.Ə. Şabran (Tarixi-arxeoloji tədqiqat). Bakı: Elm, 2002, 280 s.
  2. Abbasova, F.Ə. Şabran (Şabran şəhərinin tarixi-arxeoloji tədqiqinə dair materiallar). Bakı: Elm, 2009, 364 s.
  3. Bayramlı, Z.Z. Dünyaya açılan pəncərə. Bakı: Müəllim nəşriyyatı, 2017, 456 s.
  4. Bəhmənli, R.B. Azərbaycan xalq rəqslərinin ritmik xüsusiyyətləri. Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim olunmuş dissertasiya. Bakı: 2018, 157 s.
  5. Hacılı İ. Möhtəşəm Çıraqqala. / Mədəniyyət qəzeti. Bakı, 2010, 28 iyul, S. 9. 05.22.2026 / URL: https://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2010/iyul/128825.htm
  6. Hacıyev, M.İ. Azərbaycan tatlarının dili. Bakı: Mütərcim, 2009, 548 s.
  7. Hüseynova, G.İ. Tat dilinin lüğət tərkibinin leksik-semantik təhlili. Bakı: Elm və təhsil, 2014, 98 s.
  8. Hacıbəyli, Ü.Ə. Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları. Bakı: Apostrof, 2010, 176 s.
  9. Hüseynova, Z.R. Dəvəçi rayonunda zurna ifaçılığı ənənələri. Bakalavr dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş buraxılış işi. Bakı, Azərbaycan Milli Konservatoriyası, 2009, 68 s.
  10. Hüseynova, X.R. Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsinin musiqi folkloru ənənələri (Quba, Xaçmaz, Şabran rayonları). Magistr dərəcəsi almaq üçün təqdim edilən magistr dissertasiyası. Bakı: Azərbaycan Milli Konservatoriyası, 2013, 98 s.
  11. Sultanova M.S “Əfsanələr paytaxtı” Şabran / Mədəniyyət qəzeti. Bakı, 2011, 22 iyul, S. 8. 05.22.2026 / URL:https://anl.az/down/meqale/medeniyyet/2011/iyul/192478.htm

Notoqrafiya

  1. Hüseynli, B.X. Azərbaycan xalq rəqs melodiyaları. I dəftər. Yallı [Notlar]. Klavir. Bakı: Azərb.Dövlət Nəşriyyatı, 1965, 42 s.
  2. Hacılı, İ. Möhtəşəm Çıraqqala. // Mədəniyyət. — 2010.- 28 iyul.- S. 9. URL:https://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2010/iyul/128825.htm
  3. Hüseynli, B.X. Azərbaycan xalq rəqs melodiyaları. II dəftər, Halay [Notlar]. Klavir. Bakı: Azərb.Dövlət Nəşriyyatı, 1966, 44 s.
  4. İsazadə, Ə.İ. Azərbaycan musiqi folklorunun öyrənilməsi tarixindən. Bakı: Azərbaycan xalq musiqisi, Elm, 1981, s. 5-29
  5. İsmayılov, M.C. Azərbaycan xalq musiqisinin janrları. Bakı: İşıq, 1984, 100 s.
  6. İsmayılzadə, R.Y. Azərbaycan xalq mahnıları. / Azərbaycan xalq musiqisi. Bakı: Elm, 1981, s. 52-85.
  7. Quba-Şabran folklor örnəkləri. I kitab. Bakı: Elm və təhsil, 2013, 328 s.
  8. Quliyeva, M.S. Müasir dövrdə Azərbaycanda yaşayan tat etnik qrupunun musiqi mühiti. Magistr dərəcəsi almaq üçün təqdim edilən magistr dissertasiyası. Bakı, Azərbaycan Milli Konservatoriyası, 2019, 83 s.
  9. Soltanov, A.C. Tatca-Azərbaycanca Azərbaycanca-Tatca lüğət. Bakı: Qanun nəşriyyatı, 2013, 260 s.

Saytoqrafiya:

  1. “Xınayaxdı” folklor kollektivi. Qədim adət-ənənələrimizi yaşadanlar. 05.22.2026 / URL:http://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/medeniyyet_aprel2009/73254.htm
  2. Mədəni müxtəliflik. Tat folklorunun izi ilə. 05.22.2026 / URL:https://multikultural.az/az/medeni-muxteliflik/122/tat-folklorunun-izi-ile/
  3. «Xınayaxdı» Tat Folklor Xalq kollektivi, Sheki Karvansaray, 3 iyul 2015 ci il. 05.22.2026 / URL: https://www.youtube.com/watch?v=s0cJugAD0yI

Sahə materialı:

  1. Ağasiyev Bayram. Şabran rayonu, General Şıxlinski küçəsi ev 19`da aparılmış müsahibənin materialları. Şabran, 14 fevral 2024-cı il, saat 17:00. [Müəllifin şəxsi arxivi].

НАДИРОВА Самира Низами

Азербайджанская Национальная Консерватория, магистрант

 

ФОЛЬКЛОРНЫЕ ТРАДИЦИИ ШАБРАНСКОГО РЕГИОНА

 

Аннотация: В статье системно исследован музыкальный фольклор Шабранского района, собраны и проанализированы характерные для региона народные песни, танцы, обрядовые и сезонные напевы, а также образцы инструментального исполнительства. Материал исследования включает репертуары фольклорных коллективов «Чыраггала» и «Хынайахды», образцы, полученные в ходе индивидуальных экспедиций, а также существующие сборники и научные публикации. В исследовании использованы эмпирические, сравнительно-исторические, дескриптивные методы, методы сбора данных, а также полевые наблюдения и интервью. Результаты показывают, что фольклор Шабрана отражает единство песни и танца, хоровое исполнительство, обрядовые, трудовые и сезонные традиции, демонстрирует этнокультурные особенности региона и имеет важное значение с точки зрения сохранения национального музыкального наследия и передачи его будущим поколениям. В то же время фольклор Шабрана богат как оригинальными, так и мало представленными в существующих сборниках образцами, что открывает широкие научные перспективы для дальнейшего сбора и исследования.

Ключевые слова: Музыкальный фольклор Шабрана, народные песни, народные танцы, обрядовые и сезонные напевы, инструментальное исполнительство, трудовые песни, фольклорные коллективы, этнокультурные особенности, азербайджанская народная музыка.

 

NADIROVA Samira Nizami

Azerbaijan National Conservatory, Master’s student

 

FOLKLORE TRADITIONS OF THE SHABRAN REGION

Abstract: The article provides a systematic study of the musical folklore of the Shabran region, compiling and analyzing region-specific folk songs, dances, ritual and seasonal chants, as well as examples of instrumental performance. The research material consists of the repertoires of the “Chiraggala” and “Khinayakhdi” folklore ensembles, samples collected during individual field expeditions, as well as existing compilations and scholarly publications. The study employs empirical, comparative-historical, and descriptive methods, along with data collection techniques, field observations, and interviews. The findings indicate that Shabran folklore reflects the unity of song and dance, choral performance traditions, and ritual, labor, and seasonal practices, demonstrating the ethno-cultural characteristics of the region. It is of significant importance for the preservation of national musical heritage and its transmission to future generations. At the same time, Shabran folklore is rich in both original materials and samples that are underrepresented in existing collections, offering broad scientific prospects for further collection and research.

Keywords: Shabran musical folklore, folk songs, folk dances, ritual and seasonal chants, instrumental performance, labor songs, folklore ensembles, ethno-cultural characteristics, Azerbaijani folk music

 

Rəyçilər:

sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, professor Lalə Hüseynova;

sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Gülnarə Manafova

Mövzuya uyğun