AZƏRBAYCAN MİLLİ KONSERVATORİYASI

«Konservatoriya» jurnalı 2026 № 2 (71)

ƏHMƏDOVA Sevinc Anar qızı

AMK-nın magistr II kurs tələbəsi

E-mail: sevincahmadova525@gmail.com

ORCID: 0009-0004-0734-1788

Elmi rəhbər: Leyla Quliyeva

Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru,

AMK-nın professoru

UOT: 785

DOI: 10.62440/AMK2026-2.s.63-77

 

MİLLİ VƏ DÜNYA ORKESTR MODELLƏRİNİN

MÜQAYİSƏLİ TƏHLİLİ

 

Xülasə: Məqalədə Şərq və Qərb orkestr modellərinin müqayisəli təhlili əsasında Azərbaycan, Türkiyə, Özbəkistan, Türkmənistan, Qırğızıstan, Tatarıstan, Qazaxıstan xalq çalğı alətləri orkestrləri, eləcə də Rusiya, Vyana və Bilkent Simfonik Orkestrlərinin xüsusiyyətləri araşdırılmışdır. Tədqiqat nəticəsində orkestr modelləri tamamilə milli model, sintez modeli, Avropa simfonik modeli və müasir akademik simfonik model kimi təsnif edilmişdir. Müəyyən olunmuşdur ki, tamamilə milli orkestr modelləri milli musiqi ənənələrinin qorunmasına xidmət etsə də, repertuar baxımından məhdud imkanlara malikdir. Sintez modeli isə milli və Avropa ifaçılıq prinsiplərinin uzlaşdırılması nəticəsində daha geniş repertuar imkanları yaradır. Avropa simfonik modelində klassik musiqi ənənələri üstünlük təşkil edir və xalq musiqisi ikinci planda qalır. Bilkent Simfonik Orkestri isə akademik əsasda formalaşması, beynəlxalq ifaçı tərkibi və türk musiqisinin təbliğinə xüsusi diqqət yetirməsi ilə seçilir. Araşdırma göstərir ki, not sisteminə keçid Şərq orkestrlərinin peşəkar inkişafını sürətləndirən əsas amillərdən biri olmuşdur. Məqalədə milli ənənələrin qorunması ilə dünya təcrübəsinin birləşdirilməsini təmin edən sintez modelinin daha optimal inkişaf istiqaməti olduğu nəticəsi əldə edilmişdir.

Açar sözlər: xalq çalğı alətləri orkestri, milli orkestr modelleri, türkdilli dövlətlər, xarici ölkələrin orkestrləri

endir

PDF

ƏDƏBİYYAT:

  1. Hacıbəyov Ü.Ə. Azərbaycan musiqi tərəqqisi // “Elmi əsərlər”. II cild. Bakı: Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının nəşriyyatı, 1965, s. 223-230.
  2. Möhsünoğlu A. Bilkent senfoni orkestrasının Türkiye’nin müzik hayatındaki rolü // “Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi”, 17(4), 2017, s. 1105-1117.
  3. Вызго-Иванова И. Новые пути жанра // “Советская Музыка”, 1973, № 2, с. 202-204.
  4. Гизатов Б. Казахстанский Государственный оркестр народных инструментов имени Курмангазы. Алма-Ата: Казгослитиздат, 1957, 60 с.
  5. Hellsberg C. Demokratie der Könige: Die Geschichte der Wiener Philharmoniker. Mainz: Schott, 1992, 688 p. ISBN 978-3795702366.

АХМЕДОВА Севиндж Анар

Магистрантка II курса Азербайджанской

Национальной Консерватории

 

СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ НАЦИОНАЛЬНЫХ И МИРОВЫХ

ОРКЕСТРОВЫХ МОДЕЛЕЙ

 

Аннотация: В статье рассматриваются особенности оркестров народных инструментов Азербайджана, Турции, Узбекистана, Туркменистана, Кыргызстана, Татарстана, Казахстана, а также Российского, Венского и Бил ькентского симфонических оркестров на основе сравнительного анализа восточных и западных оркестровых моделей. В результате исследования оркестровые модели были классифицированы как полностью национальная, синтетическая, европейская симфоническая и современная академическая симфоническая. Национальная модель хоть и служит сохранению национальных музыкальных традиций, она имеет ограниченные возможности в плане репертуара. Синтетическая модель, с другой стороны, создает более широкие репертуарные возможности в результате согласования национальных и европейских исполнительских принципов. В европейской симфонической модели преобладают классические музыкальные традиции, а народная музыка остается на заднем плане. Билькентский симфонический оркестр отличается своим академическим формированием, международным составом исполнителей и особым вниманием к популяризации турецкой музыки. Исследование показывает, что переход к нотной системе стал одним из главных факторов, ускоривших профессиональное развитие восточных оркестров. В заключение статьи указывается, что синтезная модель, обеспечивающая сохранение национальных традиций и сочетание мирового опыта, является более оптимальным направлением развития.

Ключевые слова: оркестр народных инструментов, национальный модель оркестров, тюркоязычные государства, оркестры зарубежных стран

 

AHMADOVA Sevinj Anar

2nd-year Master’s student at the Azerbaijan National Conservatory

 

COMPARATIVE ANALYSIS OF NATIONAL AND WORLD

ORCHESTRA MODELS

 

Abstract: The article examines the characteristics of the folk instrument orchestras of Azerbaijan, Turkey, Uzbekistan, Turkmenistan, Kyrgyzstan, Tatarstan, Kazakhstan, as well as the Russian, Vienna and Bilkent Symphony Orchestras based on a comparative analysis of Eastern and Western orchestral models. As a result of the study, the orchestral models were classified as a completely national model, a synthesis model, a European symphonic model and a modern academic symphonic model. It was determined that although the completely national model serves to preserve national musical traditions, it has limited possibilities in terms of repertoire. The synthesis model, on the other hand, creates wider repertoire possibilities as a result of the reconciliation of national and European performance principles. Classical musical traditions prevail in the European symphonic model, and folk music remains in the background. The Bilkent Symphony Orchestra is distinguished by its formation on an academic basis, international composition of performers and special attention to the promotion of Turkish music. The study shows that the transition to the notation system was one of the main factors accelerating the professional development of Eastern orchestras. The article concludes that the synthesis model, which ensures the preservation of national traditions and the combination of world experience, is a more optimal development direction.

Keywords: orchestra, folk instruments, national, model, Turkic-speaking states, foreign countries’ orchestras, comparison

 

Rəyçilər:

sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Leyla Quliyeva;

sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, AMK-nın professoru Jalə Qulamova

Mövzuya uyğun