AZƏRBAYCAN MİLLİ KONSERVATORİYASI

«Konservatoriya» jurnalı 2025 № 3 (68)

Fəxrəddin BAXŞƏLİYEV

Azərbaycan Milli Konservatoriyası

Dosent, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Ünvan: Yasamal r., Ə.Ələkbərov küç. 7

ORCID: 0009-0001-3160-1963

Email: salimhak@mail.ru

 UOT:780.06                                    

DOI: 10.62440/AMK2025-3.s.31-41

 

QƏDİM SAZ HAVALARINDA MƏQAM MƏSƏLƏLƏRİ

(“ŞƏQAYİ” AŞIQ HAVASI ƏSASINDA)

 

Xülasə: Məqalədə Azərbaycan aşıq musiqisindəki mürəkkəb və dəyişkən məqam prin­siplərindən bəhs edilir. Bildirilir ki, bu məsələlərin təhlili gələcəkdə məqam sis­teminə yeni və fərqli baxışın ortaya çıxmasına təkan ola bilər. Məqalədə həm də qeyri-bərabər temperasiyalı quruluşun xalq musiqisindəki yeri haqqında mə­lu­mat verilir. Həm muğam-məqam, həm də ozan-aşıq sənətindəki qeyri-xəttilik, fəl­sə­fi məntiqlə və tarixi detallarla əlaqəli şəkildə izah edilir. Nümunə olaraq, Azər­bay­can aşıq havaları içərisindəki ən qədim musiqi nümunələrindən olan “Şəqayi” aşıq havası məqam və intonasiya baxımından təhlil edilir.

Açar sözlər: Aşıq, saz, məqam, arxaik, sakral, sufizm, ifaçılıq, türk

endir

PDF

ƏDƏBİYYAT:

  1. Baxşəliyev, F.E. Dədə Qorquddan Dədə Ələsgərə. – B.: Şərq-Qərb, – 2021, – 664 s.
  2. Osmanova, L.Ə. “Aşık Garip” destanında irfani tezahürler. //Türk aşıklık geleneği ve Aşık Veysel. Sivas, Sivas Cümhuriyet Universitesi Yayinlari No 275, – 2023, – s.47-52
  3. Kılavuz, G.T. Azərbaycan bədii mədəniyyəti türksoylu xalqların ortaq mədəni də­yər­ləri kontekstində. / Türksoylu Xalqların Musiqi Mədəniyyətinin Tədqiqi Prob­lemləri. XVII. Beynəlxalq elmi-praktiki konfransın materialları. – B.: ADMİU, – 2018, – s. 126-129
  4. Məmmədova, R.A. Musiqi türkologiyasının əsasları. // “Musiqi Dünyası” Bey­nəl­xalq, elmi-pedaqoji, tənqidi-publisistik, mədəni-maarif musiqi jurnalı. Bakı, – 1/90, 2022, – s. 22-27.
  5. Dadaş-zadə, K.H. “Bozoxu Koroğlu” aşıq havasının tarixi morfologiyasına dair. / Türk­soylu Xalqların Musiqi Mədəniyyətinin Tədqiqi Problemləri. XV Beynəlxalq elmi-praktiki konfransın materialları. – B.: ADMİU, – 2016, – s. 22-26.

 

  Фахраддин БАХШАЛИЕВ

Доцент АHK

Доктор философии по филологии

 

К ПРОБЛЕМЕ МАГАМОВ В ДРЕВНИХ НАПЕВАХ НА САЗЕ 

(НА МАТЕРИАЛЕ АШЫГСКОЙ ХАВА «ШАГАЙЫ»)

 

Аннотация: В статье рассматриваются сложные и изменчивые принципы магама в Aзербайджанской ашыгской музыке. Отмечается, что анализ этих вопросов может послужить толчком к появлению нового, иного взгляда на систему магама в будущем. В статье также дается информация о месте неравномерно-темперированных строев в народной музыке. Нелинейность как в мугамно-магамном, так и в озан-ашыгском искусстве объясняется с точки зрения философс­кой логики и исторических деталей. В качестве примера, с точки зрения магама и ин­то­национной структуры, анализируется один из древнейших образцов азер­бай­джанской ашыгской музыки — хава «Шагайы».

Ключевые слова: Ашик, саз, магам, архаичный, священный, суфизм, перформанс, тюркский

 

Fakhraddin BAKSHALIYEV

Associate Professor of the ANC,

Doctor of Philosophy in Philology

 

MAQAM ISSUES IN ANCIENT SAZ LYRICS 

(BASED ON THE “SHAGAYI” ASHIG LYRIC)

 

Abstract: The article discusses the complex and changing principles of maqam in Azerbaijani ashyg music. It is noted that the analysis of these issues may be an impetus for the emergence of a new and different view of the maqam system in the future. The article also provides information about the place of unequal temperament structures in folk music. The nonlinearity in both mugham-maqam and ozan-ashyg art is explained in relation to philosophical logic and historical details. As an example, the ashyg air «Shagai», one of the oldest musical examples among Azerbaijani ashyg airs, is analyzed in terms of maqam and intonation.

Keywords: Ashyg, saz, maqam, archaic, sacred, sufism, performance, Turkic

 

Rəyçilər: sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, professor Lalə Hüseynova;

                  sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, AMK-nın professoru Jalə Qulamova 

Mövzuya uyğun